Vel nynorsk som hovudmål i skolen

Alle kan velje nynorsk som hovudmålet sitt

Kommunen vedtar kva som skal vere hovudmålet ved kvar skole, bokmål eller nynorsk. Og dette skal ein bruke i skriftleg opplæring og i skriftlege arbeid.  Men du kan på ulike vis velje anna hovudmål enn det som er vedtatt: 

• Foreldre til minst 10 elevar på årstrinna 1-7 kan velje eit anna hovudmål, og slik kan dei få ein nynorsk parallellklasse på ein bokmålsskole. 
• Elevar i ungdomsskolen kan sjølve velje nynorsk på ein bokmålsskole.
• Elevar i den vidaregåande skolen kan også sjølve velje nynorsk som hovudmål.

Rike erfaringar med nynorsk

Det har sia 1970-talet vore nynorske parallellklassar fleire stader i Nord-Noreg, i Vefsn, Skånland, Målselv, Balsfjord og Tromsø. Fleire hundre elevar har gått på ein bokmålsskole og fått opplæringa si med nynorsk som hovudmål. Det finst rike erfaringar for at dette har vore gode språkval

Nordlys, fredag 17. april 1998 (Kjelde: nb.no)  

Det er fleire gode grunnar til å velje nynorsk som hovudmål:

Nordnorsk er nynorsk:  Nordnorsk dialekt er i vinden som aldri før. Det er ikkje i alle situasjonar vi kan bruke dialekten vår. Når ein skal velje eit skriftspråk som stør opp under dialekten, er ikkje spranget særleg langt til det nynorske skriftspråket. Dei nordnorske dialektane ligg så tett opp til nynorsk at det vil vere språkleg frigjerande å få lære seg å bruke eit så dialektnært skriftspråk.

Framtida.no

Lær nynorsk og bokmål like godt: Når barna har nynorsk som hovudmål, lærer dei dette godt. Samtidig vil dei få bokmål som sidemål, og det vil vere lett å lære det også.

Nynorsk gir ein fordel: Dei aller fleste er gode til å skrive bokmål. Når ein i tillegg er god i nynorsk, gir det ein ekstra fordel. Tidlegare nynorskelevar fortel at dette har gitt dei positive opplevingar og oppdrag i arbeidslivet.

Meld frå til skolen

Dersom du ønsker nynorsk for barnet ditt, er det berre å melde ifrå til skolen. Elevar i ungdomsskolen og den vidaregåande skolen som vil ha nynorsk som hovudmål, kan sjølv melde ifrå til skolen.

 

Magne Leon Heide,

Leiar i Troms og Finnmark mållag

Opphev forbodet mot fleirspråklege adressenamn !

Kartverket har det siste tiåret gjennomført eit større adressenamn-prosjekt der alle matrikkeladressane i Noreg skal få eiga vegadresse (adressenamn). Alt tidleg i dette arbeidet dukka det opp spørsmål i Nord-Noreg om å få to- eller trespråklege adressenamn (norsk, samisk, kvensk). Først ute var Tana kommune som i 2010 ønskte trespråklege adressenamn (vegnamn).

Statens kartverk konkluderte med at det berre burde tildelast eitt adressenamn (brev 28.02.2011). Dette støtta Miljøverndepartementet i svaret sitt til Tana: «Miljøverndepartementet er enig i denne vurderingen. Vi vil derfor ikkje ta initiativ som åpner for bruken av parallelle namn på fleire språk som offisielle veinavn – verken generelt eller i bestemte kommuner» (brev 7.3.2011).  Og sia den tida har vegleiaren for adressenamn nekta for fleirspråklege namn: «Det betyr at kommunen må tildele ett offisielt adressenavn på det skriftspråket kommunen velger, jamfør matrikkelforskriften § 51 første ledd. Hvilket språk kommunen velger kan variere fra tilfelle til tilfelle.» (Kartverket på nett: «Flerspråklige adressenavn»).

Som namnekonsulent for norske stadnamn i Nord-Noreg i åra 2012-2017 tok eg denne saka opp på kvart samrådingsmøte vi hadde. Samstundes tilrådde vi heile tida kommunane om å vurdere samiske og kvenske adressenamn der det var aktuelt. Men fordi berre eitt adressenamn etter regelverket kunne vedtakast, gjorde alle kommunar vedtak om norske namn der det kom opp spørsmål om parallelle adressenamn. Og i mange tilfelle blei ikkje samiske og/eller kvenske adressenamn ein gong vurdert. Det er forståeleg at majoritetsspråket «seira», men språkpolitisk uforståeleg at det skulle og skal vere slik.

Eksempel på tilråding for Hasvik kommune 2013:

J.A.Friis' "Etnografiske kart over Finnmark" (1861) viser at det har vore rein samisk busetnad i Børrfjorden og Børrfjordvika (og dei fleste stader rundt Dønnesfjorden):

Folketeljinga 1910 viser også samisk busetting i området. 

Hasvik vedtok Børrfjordvik. Samiske namn i området ser ikkje ut til å vere undersøkt.

Det er rett nok eitt heiderleg unntak frå dette. Narvik kommune har vedtatt fire tospråklege namn, eitt av dei er:  Vassdalsveien / Áravuomebállgis. Det er komme på kart og skilt. Fleire kommunar bør følgje deira eksempel, det har til no ikkje fått negative konsekvensar for Narvik. Og det har ikkje vore problem verken med feilkjøring eller anna i desse vegane, heller tvert om.

Vassdalsveien / Áravuomebállgis i Narvik kommune er einaste fleirspråklege adressenamn.

Ifjor haust (nrk 8.9.20) dukka spørsmålet opp med full tyngde når Kåfjord kommune vedtok å bruke to- og trespråklege namn og bad om å få endra loven slik at dette blei tillatt. Det har i lengre tid vore registrert samiske stadnamn og kulturminne i Kåfjord kommune (gaisi.no).

Språkleg identitet var avgjerande for kommunen. Og her ligg kjerna i saka. Adressenamna er dei nye stadnamna, som ofte erstattar gamle stadnamn som har blitt brukt i lang tid for å fortelje kor ein bur. Derfor bør ein slå ring om den språklege identiteten som desse adressenamna gir. Argumenta imot fleirspråklege namn er så få, tynne og utslitte at det er på høg tid å gje dei på båten. Og fleirspråklege stadnamn kan til og med redde liv.

Den ansvarlege ministeren bør derfor straks gripe fatt i denne saka og få ho på rett spor. Fleirspråklege adressenamn bør no bli tillatt.

Av Magne Leon Heide, leiar, Troms og Finnmark mållag

Annleis, godt landsmøte i Noregs Mållag

Landsmøtet i Noregs Mållag gjekk i år som digitalt møte i helga 17.-18. oktober. Det var over 120 delegatar som deltok, og det heile blei styrt frå Sola. Landsmøtet gjorde fleir viktige vedtak knytt til den nye opplæringslova og  språklova som er i kjømda. Kravet om klassedeling for nynorskelevar i ungdomsskolen var særleg viktig.

Stort og smått i årsmeldinga

Det avgåtte styret hadde levert ei fyldig årsmelding for år 2018-2020.

Fyldig årsmelding

 

Gåve til Magne Aasbrenn frå Peder Lofnes Hauge (skjermdump)

Avtroppa leiar Magne Aasbrenn trekte fram fleire viktige saker i arbeidsåret:

• Den nye læreplanen i skolen blir viktig. -Vi tapte kravet om eigen standpunktkarakter i 8. klasse og Vg2 i vidaregåande, men han skal vere ved avslutninga i 10. klasse og Vg3. Og så skal 4. klasse prøve ut nynorsk.
• Fylkesreforma og kommunesamanslåingane har gitt oss eit nynorsk Vestland fylke, nokre tapte kommunar, men positive språkvedtak i fleire samanslåtte kommunar.
• I lærarutdanninga må vi arbeide for at alle går ut med ein eigen karaktaer i nynorsk.
• Og ikkje minst, vi har blitt fleire medlemmar.

Årsmeldinga blei godkjent samrøystes av landsmøtet. Rekneskap og budsjett blei også godkjent samrøystes.

Magne Aasbrenn blei takka av som leiar av Peder Lofnes Hauge med pene ord og ei fin gåve.

Fråsegner om ny opplæringslov, digitale læremiddel og ny språklov

Det blei lagt fram ei eige fråsegn på landsmøtet om den nye opplæringslova. Peder Lofnes Hauge innleidde, og han la vekt på at nynorskelevar ikkje må risikere å få eit dårlegare tilbod enn bokmålselvar, slik dei kan no. Det var særleg tre viktige krav: (1) Språkdelt ungdomsskole, (2) Digitale læremiddel på nynorsk, og (3) Hald på skolemålsrøystingane. Gunnhild Skjold kom med eit tilleggspunkt frå Norsk Målungdom: (4) Ei reell tilsynsordning. Etter debatt og ein del endringsframlegg vedtok landsmøtet ei samrøystes fråsegn.

Noregs Mållag har tidlegare sendt fråsegn om den nye språklova, og landsmøtet vedtok samrøsytes ei fråsegn om denne.

 Ei fråsegn om digitale læremiddel og kontorstøtteprogram blei også samrøystes vedtatt.

Du kan lese fråsegnene på heimesidene til Noregs Mållag (lenke):

Mållaget i Kristiansand hadde sendt inn eit framlegg til fråsegn om den nye språklova, men denne blei ikkje realitetsbehandla på landsmøtet. Det same gjaldt ei innsendt fråsegn frå Odda mållag om stortingsvalet 2021.

 

Helsingstalar

Undervegs i landsmøtet var det også fleire helsingstalar.

 Kjartan Helleve helste frå Kringkastingsringen, som var særleg nøgd med at NRK nådde 25 prosent nynorsk i 2019. 

Gunnhild Skjold (frå Tromsø) helste frå Norsk Målungdom, og ho la særleg vekt på at det måtte komme eit offentleg tilsynsansvar som gjorde at nynorskelevane kunne få språkrettane sine og ikkje berre var overlate til (u)velviljuge skolestyresmakter.

Per Magnus Finanger Sandsmark helste landsmøtet i Noregs Mållag med å fortelje at Nynorsk kultursentrum etablerer ei ordning for pilotbibliotek for nynorsk i fem kommunar i Innlandet, Viken, Vestfold og Telemark, Agder og Rogaland. Årsaka er at nynorskbrukarar aust og sør i landet møter mindre nynorsk utanfor skoleverket enn dei gjer i Vestland og Møre og Romsdal.

I helsingstalen sin til landsmøtet i Noregs Mållag sa kunnskapsminister Guri Melby at altfor mange nynorskbrukarar har for dårleg tilgang på læremiddel, annan litteratur og andre tekstar på det som er deira hovudmål. -Det er ei utfordring som eg som kunnskapsminister tek på alvor, sa ho.

Nana Rise-Lynum helste frå Norsk Barneblad, og ho viste på ein overtydande måte korleis Norsk Barneblad har fornya seg og blitt eit aktuelt blad for barn i alle aldrar.

 

Minnetalar

Peder Lofnes Hauge opna landsmøtet med å minnast fleire personar som har gått bort sia sist:

- Olga Meyer (1930-2018), kjent programleiar frå NRK;

- Torgeir Kvåle (1945-2018), leiar i Tingvatn mållag;

-Tore Sandvik (1934-2019), leiar i Hjelmeland mållag;

- Nils Moldøen (1950-2020) styremedlem og leiar i Hordaland mållag, styremedlem i NM;

- Kari Medaas (1939-2020), fekk bl.a. NM sin målpris i 2002 saman med Ivar Medaas. 

 

Magne Leon Heide

landsmøteutsending frå Troms og Finnmark mållag

 

Godt år for nynorsken, syner årsmøte i Troms og Finnmark mållag

Noregs Mållag har no det høgaste medlemstalet på 30 år, og Troms og Finnmark mållag har også eit stabilt høgt medlemstal. Årsmøtet for mållaget som dekker dei to nordlegaste fylka, blei halde som telefonmøte i slutten av mars.

Vellykka seminar, dårlege universitet og positiv Wikipedia

Årsmeldinga syner at Troms og Finnmark mållag har hatt eit godt arbeidsår. Særleg nøgd er laget med det vellykka haustseminaret sitt i Balsfjord. Det var godt oppmøte, og det blei tatt opp tema som avisspråk, språkkontakt i nord,  nynorsk-klassar i grunnskolen, og nytt prinsipprogram for mållaget.

Fylkesmållaget har klaga til dei nordnorske universiteta som stadig bryt målloven og held nynorsken på eit ulovleg lågmål. Samstundes har mållaget arbeidd for å få fram i lyset alle dei som skriv både skjønnlitteratur og faglitteratur på nynorsk, og laget seier seg leie for at Litteraturnett Nord-Norge nektar å bruke Nynorsk wikipedia for å gjere dei rundt 150 dialekt- og nynorsk-skrivande forfattarane i nord synlege.

Nordnorske forfattarar som skriv nynorsk.
Wikiprosjekt, sjå meir her.

Nynorskopplæringa blir viktigare med nye læreplanar

Troms og Finnmark mållag vil framover særleg rette søkelyset mot nynorsk-opplæringa i skolen. Dei nye læreplanane opnar for at elevar i barneskolen skal lese og skrive meir nynorsk, og i ungdomsskolen og den vidaregåande skolen går det føre seg mange prosjekt, både i nord og elles i landet. Opplæringa i og om nynorsk blir stadig meir spennande og interessant, og dette ønsker mållaget å få betre fram i lyset.

Det nye læreplanverket inneber auka krav til nynorsk sidemål alt frå 4. årstrinn

På årsmøtet blei Magne Leon Heide frå Harstad og omland mållag gjenvalt til leiar. I tillegg sitt Olaug Husabø frå Tromsø og Rønnaug Ryssdal frå Varanger i styret.

ÅRSMØTE I TROMS OG FINNMARK MÅLLAG

Årsmøte i Troms og Finnmark mållag 2020

NY innkalling og sakspapir

Telefonmøte:

torsdag 26. mars 2020 kl. 2000-2130

Praktiske opplysningar

Invitasjon

Invitasjonen går til alle som er medlem i eitt medlemslag i Troms og Finnmark mållag:

Møtestad:

Møtet vil skje som telefonmøte.

Påmelding:

Dei som ønsker å delta på årsmøtet må melde seg på seinast tysdag 24. mars kl. 2000.

Påmelding skjer til tfmaallag@gmail.com.

Programinnslag på årsmøtet (viss det blir tid):

Viss det blir tid, og vi har dei rette folka med oss, tar vi på slutten av møtet ein prat om

• -          den nye tufta til Noregs Mållag og
• -          får kanskje siste nytt frå Noregs Mållag også.

SAKSLISTE

Sak 1 – Konstituering

1.1 – Godkjenning av innkalling, saksliste og fullmakter

1.2 – Val av ordstyrar og møteskrivarar

Sak 2 – Rekneskap og årsmelding 2019

2.1 – Godkjenning av revidert rekneskap for 2019

2.2 – Godkjenning av årsmeldinga for 2019

Sak 3 – Rapport frå lokallaga

Sak 4 – Arbeidsplan for fylkeslaget

Sak 5  Budsjett

5.1 – Fastsetjing av årspengar

5.2 – Budsjett 2020

Sak 6– Val

6.1. – Val av styre og arbeidsutval (AU):

Styret er etter paragraf 5 i vedtektene samansett slik:

Styret for laget er leiar, kasserar og ein medlem med vara frå kvart av lagsstyra, oppnemnt av vedkommande styre. Styret peikar ut nestleiar.

Leiar, nestleiar og kasserar er arbeidsutval for styret med dei fullmaktene styret gir.

6.2 – Val av revisor

6.3 – Val av valnemnd

6.4 – Val av utsendingar til landsmøtet i Noregs Mållag (NY SAK)

Troms og Finnmark mållag har rett til 2 utsendingar til landsmøtet i Noregs Mållag.

SaK 7 – Innkomne saker og eventuelt

Lag som ønsker saker tatt opp, må melde desse seinast tysdag 24. mars kl. 20:00 til tfmaallag@gmail.com

20. mars 2020

Styret i Troms og Finnmark mållag

Magne Leon Heide (leiar), sign.

VELLYKKA HAUSTSEMINAR

Haustseminaret til Troms og Finnmark mållag blei i år halde i Nordkjosbotn laurdag 21. september med Balsfjord mållag som vertskap. Det var ei stor forsamling som møtte fram, rundt 25 deltakarar. Dei fleste kom frå Balsfjord, men Tromsø hadde også ein stor delegasjon, i tillegg til utsendingar frå mållaga i Varanger og Harstad.

Vilde Øines Nybakken innleidde om avisspråket i nord. Vilde kunne fortelje om ei god utdanning ved Nynorsk avissenter i Førde. Samstundes viste ho til alle dei gode nynorsk-journalistane som er utdanna herifrå. Ho kom også inn på kva for utfordringar nynorske journalistar møter i kvardagen. No er Vilde journalist i Fremover i Narvik, og der må ho bruke bokmål som skriftspråk. Men ho både tvitrar og skriv Facebook på nynorsk, og ho har også levert ein artikkel til "Syn og Segn" i år.

Den neste innleiaren var Åse Mette Johansen frå Universitetet i Tromsø der ho arbeider med språkkontakt, fleirspråklegheit og språkbyte. Ho viste korleis den kvenske og samiske språket påverka det norske språket i dei fleirspråklege miljøa i Nord-Troms og Finnmark. Dette fekk også tilhøyrarane til å kommentere den lokale språkbruken i Balsfjord, der det er nær kontakt til eit samisk og kvensk språkmiljø.

Eva Johnsen frå Storsteinnes, som no er pensjonert lærar og som har vore ordførar i Balsfjord, kunne så fortelje om erfaringane ho hadde som lærar for eit av dei fire kulla med elevar som har hatt nynorsk som hovudmål i Balsfjord mellom 1984 og 2000. Elevane var svært bevisst om at dei hadde nynorsk, og foreldra støtta også godt om språkarbeidet. Skolen og biblioteket var også til god hjelp. Fleire av elevane har i ettertid fortalt at dei har fått god bruk for nynorsken i arbeid og fritid. Eva Johnsen las også eigne dikt.

Til slutt tok Trond Trosterud (Tromsø mållag) for seg arbeidet med nytt prinsipprogram i Noregs Mållag. Trond sit i nemnda som skal arbeide ut dette. Han hadde ein grei gjennomgang av ulike sider ved nytt prinsipprogram.

Balsfjord mållag hadde ordna lokale og stod for god servering undervegs på eit svært vellukka haustseminar.

PROGRAM FOR HAUSTSEMINAR I BALSFJORD 21. SEPTEMBER ER KLART

Troms og Finnmark mållag inviterer til 

OPENT HAUSTSEMINAR:

Språk og medier i nord

på Nordkjosbotn videregående skole

laurdag 21. september 2019  

kl 1130-1530

Programmet er lagt opp etter buss til/frå Tromsø og Målselv/Narvik.

Program:

Medlemmar i mållaga i Troms og Finnmark kan få dekt reisa ved førehandspåmelding (og godkjenning av reiseutgifter) til Magne Leon Heide (leiar), tlf/sms 97088957.