Godt år for nynorsken, syner årsmøte i Troms og Finnmark mållag

Noregs Mållag har no det høgaste medlemstalet på 30 år, og Troms og Finnmark mållag har også eit stabilt høgt medlemstal. Årsmøtet for mållaget som dekker dei to nordlegaste fylka, blei halde som telefonmøte i slutten av mars.

Vellykka seminar, dårlege universitet og positiv Wikipedia

Årsmeldinga syner at Troms og Finnmark mållag har hatt eit godt arbeidsår. Særleg nøgd er laget med det vellykka haustseminaret sitt i Balsfjord. Det var godt oppmøte, og det blei tatt opp tema som avisspråk, språkkontakt i nord,  nynorsk-klassar i grunnskolen, og nytt prinsipprogram for mållaget.

Fylkesmållaget har klaga til dei nordnorske universiteta som stadig bryt målloven og held nynorsken på eit ulovleg lågmål. Samstundes har mållaget arbeidd for å få fram i lyset alle dei som skriv både skjønnlitteratur og faglitteratur på nynorsk, og laget seier seg leie for at Litteraturnett Nord-Norge nektar å bruke Nynorsk wikipedia for å gjere dei rundt 150 dialekt- og nynorsk-skrivande forfattarane i nord synlege.

Nordnorske forfattarar som skriv nynorsk.
Wikiprosjekt, sjå meir her.

Nynorskopplæringa blir viktigare med nye læreplanar

Troms og Finnmark mållag vil framover særleg rette søkelyset mot nynorsk-opplæringa i skolen. Dei nye læreplanane opnar for at elevar i barneskolen skal lese og skrive meir nynorsk, og i ungdomsskolen og den vidaregåande skolen går det føre seg mange prosjekt, både i nord og elles i landet. Opplæringa i og om nynorsk blir stadig meir spennande og interessant, og dette ønsker mållaget å få betre fram i lyset.

Det nye læreplanverket inneber auka krav til nynorsk sidemål alt frå 4. årstrinn

På årsmøtet blei Magne Leon Heide frå Harstad og omland mållag gjenvalt til leiar. I tillegg sitt Olaug Husabø frå Tromsø og Rønnaug Ryssdal frå Varanger i styret.

ÅRSMØTE I TROMS OG FINNMARK MÅLLAG

Årsmøte i Troms og Finnmark mållag 2020

NY innkalling og sakspapir

Telefonmøte:

torsdag 26. mars 2020 kl. 2000-2130

Praktiske opplysningar

Invitasjon

Invitasjonen går til alle som er medlem i eitt medlemslag i Troms og Finnmark mållag:

Møtestad:

Møtet vil skje som telefonmøte.

Påmelding:

Dei som ønsker å delta på årsmøtet må melde seg på seinast tysdag 24. mars kl. 2000.

Påmelding skjer til tfmaallag@gmail.com.

Programinnslag på årsmøtet (viss det blir tid):

Viss det blir tid, og vi har dei rette folka med oss, tar vi på slutten av møtet ein prat om

• -          den nye tufta til Noregs Mållag og
• -          får kanskje siste nytt frå Noregs Mållag også.

SAKSLISTE

Sak 1 – Konstituering

1.1 – Godkjenning av innkalling, saksliste og fullmakter

1.2 – Val av ordstyrar og møteskrivarar

Sak 2 – Rekneskap og årsmelding 2019

2.1 – Godkjenning av revidert rekneskap for 2019

2.2 – Godkjenning av årsmeldinga for 2019

Sak 3 – Rapport frå lokallaga

Sak 4 – Arbeidsplan for fylkeslaget

Sak 5  Budsjett

5.1 – Fastsetjing av årspengar

5.2 – Budsjett 2020

Sak 6– Val

6.1. – Val av styre og arbeidsutval (AU):

Styret er etter paragraf 5 i vedtektene samansett slik:

Styret for laget er leiar, kasserar og ein medlem med vara frå kvart av lagsstyra, oppnemnt av vedkommande styre. Styret peikar ut nestleiar.

Leiar, nestleiar og kasserar er arbeidsutval for styret med dei fullmaktene styret gir.

6.2 – Val av revisor

6.3 – Val av valnemnd

6.4 – Val av utsendingar til landsmøtet i Noregs Mållag (NY SAK)

Troms og Finnmark mållag har rett til 2 utsendingar til landsmøtet i Noregs Mållag.

SaK 7 – Innkomne saker og eventuelt

Lag som ønsker saker tatt opp, må melde desse seinast tysdag 24. mars kl. 20:00 til tfmaallag@gmail.com

20. mars 2020

Styret i Troms og Finnmark mållag

Magne Leon Heide (leiar), sign.

VELLYKKA HAUSTSEMINAR

Haustseminaret til Troms og Finnmark mållag blei i år halde i Nordkjosbotn laurdag 21. september med Balsfjord mållag som vertskap. Det var ei stor forsamling som møtte fram, rundt 25 deltakarar. Dei fleste kom frå Balsfjord, men Tromsø hadde også ein stor delegasjon, i tillegg til utsendingar frå mållaga i Varanger og Harstad.

Vilde Øines Nybakken innleidde om avisspråket i nord. Vilde kunne fortelje om ei god utdanning ved Nynorsk avissenter i Førde. Samstundes viste ho til alle dei gode nynorsk-journalistane som er utdanna herifrå. Ho kom også inn på kva for utfordringar nynorske journalistar møter i kvardagen. No er Vilde journalist i Fremover i Narvik, og der må ho bruke bokmål som skriftspråk. Men ho både tvitrar og skriv Facebook på nynorsk, og ho har også levert ein artikkel til "Syn og Segn" i år.

Den neste innleiaren var Åse Mette Johansen frå Universitetet i Tromsø der ho arbeider med språkkontakt, fleirspråklegheit og språkbyte. Ho viste korleis den kvenske og samiske språket påverka det norske språket i dei fleirspråklege miljøa i Nord-Troms og Finnmark. Dette fekk også tilhøyrarane til å kommentere den lokale språkbruken i Balsfjord, der det er nær kontakt til eit samisk og kvensk språkmiljø.

Eva Johnsen frå Storsteinnes, som no er pensjonert lærar og som har vore ordførar i Balsfjord, kunne så fortelje om erfaringane ho hadde som lærar for eit av dei fire kulla med elevar som har hatt nynorsk som hovudmål i Balsfjord mellom 1984 og 2000. Elevane var svært bevisst om at dei hadde nynorsk, og foreldra støtta også godt om språkarbeidet. Skolen og biblioteket var også til god hjelp. Fleire av elevane har i ettertid fortalt at dei har fått god bruk for nynorsken i arbeid og fritid. Eva Johnsen las også eigne dikt.

Til slutt tok Trond Trosterud (Tromsø mållag) for seg arbeidet med nytt prinsipprogram i Noregs Mållag. Trond sit i nemnda som skal arbeide ut dette. Han hadde ein grei gjennomgang av ulike sider ved nytt prinsipprogram.

Balsfjord mållag hadde ordna lokale og stod for god servering undervegs på eit svært vellukka haustseminar.

PROGRAM FOR HAUSTSEMINAR I BALSFJORD 21. SEPTEMBER ER KLART

Troms og Finnmark mållag inviterer til 

OPENT HAUSTSEMINAR:

Språk og medier i nord

på Nordkjosbotn videregående skole

laurdag 21. september 2019  

kl 1130-1530

Programmet er lagt opp etter buss til/frå Tromsø og Målselv/Narvik.

Program:

Medlemmar i mållaga i Troms og Finnmark kan få dekt reisa ved førehandspåmelding (og godkjenning av reiseutgifter) til Magne Leon Heide (leiar), tlf/sms 97088957.

HAUSTSEMINAR I BALSFJORD 21. SEPTEMBER

På årsmøtet i Troms og Finnmark mållag tidlegare i år blei vi samde om å få til ei haustsamling i 2019.  Og no er vi klare. Laurdag 21. september inviterer vi til OPENT HAUSTSEMINAR på Nordkjosbotn videregående skole i Balsfjord.

Vi har fått interessante innleiarar som kan fortelje både om medier, fleirspråklegheit, nynorsk i skolen og framtida for norsk språk. Vi håper dette kan vere interessant både for medlemmar i mållag, og for alle språkinteresserte. Seminaret er opent for alle.

Vi bed dokker spreie denne invitasjonen til dei som dokker meiner kan ha interesse av han.
I månadsskiftet august-september vil vi kunngjere nærare program på fjesboka vår "Troms og Finnmark mållag".

Vel møtt!

For styret i Troms og Finnmark mållag
Magne Leon Heide, leiar

Gratulerer, Nord universitet !?

Av Magne Leon Heide

leiar i Troms og Finnmark mållag

Styret for Nord universitet vedtok i september 2018 "Språkpolitiske retningslinjer". Her har Nord universitet gjort eit forpliktande vedtak for å gje norsk ein god plass – særleg i høve til engelsk, og ikkje minst å ta på seg eit ansvar for lule- og sørsamisk språk. Her skal eg la det siste ansvaret liggje, det fortener ein eigen kommentar.

Ansvaret for å fremje norsk språk ved universiteta finn vi både i Lov om universitet og høgskolar og i Lov om målbruk i statstenesta, med føringar både frå Språkrådet, Universitets- og høgskolerådet og Stortinget.

Nord universitet vedtok "Språkpolitiske retningslinjer" på styremøte 18.9.2018.

Norsk språk har som kjent to offisielle målformer nynorsk og bokmål, og når Nord universitet nyttar nemninga "norsk" må vi rekne med at dette gjeld begge målformene.  Dermed kan vi lese dei positive retningslinjene slik:

- "Norsk, nynorsk og bokmål, er primærspråket ved Nord universitet."

- "Undervisningsspråket ved Nord universitet skal normalt være norsk, nynorsk og bokmål."

-  "Studenter forventes å kjenne til og kunne bruke fagspråk både på norsk, nynorsk og bokmål,  og engelsk."

- "Universitet skal oppfylle sitt formidlingsansvar overfor allmennheten ved å kommunisere forskningsbasert kunnskap på norsk, nynorsk og bokmål."

Desse positive formuleringane om norsk språk vil setje Nord universitet i fremste rekkje når et gjeld å utvikle eit norsk akademisk fagspråk, på nynorsk og bokmål. Det vil også sikre studentane sine rettar, og det vil gjere begge dei norske målformene synlege i universitetet si utoverretta verksemd.  Så langt er dei språklege retningslinjene til Nord universitet eksemplariske.

Men dessverre greier ikkje universitetet å følgje opp sine eigne vakre ord når det gjeld å ta vare på begge dei norske målformene, bokmål og nynorsk. For å ta konklusjonen først – med litt nordnorsk kraft: Her drit universitetet i sine eigne retningslinjer!

Nord universitet sendte i januar 2019  inn ein årsrapport til Språkrådet som syner at Nord universitet i praksis IKKJE brukar nynorsk. Nord universitet gir ein god dag i sine eigne retningslinjer og i målloven. Rapporten syner på dei fleste områda 0 prosent nynorsk! På dette viset stiller Nord universitet seg i praksis i attraste linje når det gjeld å vere med på å utvikle eit norsk fagspråk, å gje dei tilsette mogelegheiter til å bruke sitt norske fagspråk, å gje studentar tilbod om å lese, skrive og utprøve eit norsk fagspråk – og her brukar eg norsk i tydinga nynorsk.

 

Ved Levanger lærarskole starta nynorskundervisninga i 1892. Og lærarskole-elevane skipa òg eige mållag.
Kjelde: Levanger læarskole, Klæbu seminar 150 år, 1989. (side 63)
Les meir på nb.no på denne lenka.

Studiestader som i dag utgjer Nord universitet, har tidlegare vore i front når det gjeld å utvikle og bruke ein nordnorsk og trøndsk nynorsk. Nesna lærarskole gav ei svært god nynorskopplæring frå starten, og Levanger lærarskole gjorde det same. Men når vi i dag tar ein kik på studieplanane, finn vi knapt eit nynorsk ord. Eit lite unntak er nokre få ord OM nynorsk i norsk-studieplanane. Elles finn eg ikkje eitt ord PÅ nynorsk i studieplanane. Det skjer mykje positivt med nynorsk i skoleverket no for tida, og her bør i alle fall lærarutdanningane sjå si besøkstid og vere med på å forme ein framtidig nordnorsk (og trøndsk) nynorsk-plattform.

Sørsamisk på nynorsk, les meir her

 

Nynorsk presentasjon fungerer godt på Nord universitet si heimeside, men det er skjer altfor sjeldan.

Nettsidene til Nord universitet er begredelege når det gjeld dei to målformene. Ein skal verkeleg leite for å finne at universitetet har følgt opp med nynorsk-artiklar. Men to heiderlege unntak må framhevast. To av dei medieansvarlege, Bjørnar Leknes og Per Jarle Elle, skriv eit par gode nynorsk-artiklar. La desse to få halde fram med å skrive fleire av - gjerne alle - artiklane sine på nynorsk!! Samtidig bør dei administrative leiarane ved Nord universitet gå i bresjen ved å nytte nynorsk i sine artiklar, slik universitetsleiinga lenger nord gjer i ny og ne. Og så bør det leggjast ein strategi for dei andre språkpolitiske områda. Legg gjerne litt prestisje i å vise dokker betre enn kollegaene i nord når det gjeld å gje nynorsken det rommet dokker sjølv proklamerer, i akademia.

(Lesarinnlegg, trykt i Avisa Nordland, an.no 5.7.)

Meir språkleg heider til UiT ?

Av Magne Leon Heide

leiar i Troms og Finnmark mållag

Eg vart verkeleg glad då eg sette meg til iPaden min og opna nettsidene til UiT. For blant dei første 15 nyhenda som dukka opp, fenga to titlar, "UIT har fått to nye meritterte undervisarar" og "Trenar på fødselshjelp".  Det var dei nynorske titlane og eit gjennomført språk som fanga merksemda mi. Blant dei neste 15 oppslaga er det også to nynorskartiklar. 10-15 prosent nynorsk blant nyhenda er ikkje verst.

To nynorskoppslag på uit.no
Sjå her og her 

Lenger ned på nyhendesida dukkar det opp ein lengre artikkel  om grunnleggaren av UiT,  Peter F. Hjort,  med tittelen "Grunnleggaren" (les her).  I eit sidevindauge dukkar også tidlegare rektorar opp, som Narve Bjørgo, Ole D. Mjøs og Tove Bull. Eg nemner desse fordi dei i over 15 år var med på å opne UiT med eit nynorsk vindauge og viste UiT som ein nynorsk døropnar i nord. Ein og annan gong i fremste rekke, men alltid velviljug med på det nynorske laget. Nynorsken har heile tida vore sjølvsagt ved UiT.

Artikkelen "Grunnleggaren".
Les meir her.

Likevel skurrar det under overflata. Språkrådet har tidlegare kritisert UiT for dårleg oppfølging av målloven, og UiT har med få unntak ikkje vore i fremste rekke med å sleppe nynorsk til som fagspråk og studiespråk. I januar 2019 sendte UiT inn ein ny rapport om språkbruken, og sjølv om utgangspunktet er dårleg, er her lyspunkt. Tilbakemeldinga frå UiT viser at nettsidene ikkje fyller lovkravet om 25 prosent nynorsk, men 6-12 prosent kan lett doblast. Det viser i alle fall talet på nynorske pressemeldingar, som ser ut til å vere etter lovkravet, og nynorskartiklar i FoU-magasinet "Podium" følgjer like under. Gratulerer!

UiT er dessverre ikkje så flinke til å bruke nynorsk i sosiale media, og internt har nok UiT ein lang veg å gå. Her er nemleg nærmast kjemisk fritt for nynorsk i studiekatalogar, og januar-rapporten fortel ikkje korleis dei tilsette og studentane som bruker nynorsk, blir tatt vare på i organisasjonen.

UiT skal ha skryt for at dei har sett i verk tiltak for å betre språkstoda, men det kan sjå ut som det har stoppa litt opp. Sjølv om UiT kan melde at dei har hatt fleire tilsette på nynorsk-kurs, er her ein lang veg å gå.

Vår oppfordring går derfor til rektor, direktør og leiinga ved dei ulike studiestadene: Gå føre med eit godt eksempel, følg opp målloven ved å bruke mest mogeleg nynorsk i intern og ekstern kommunikasjon. Det er bra at det jamleg er nyhendeartiklar på nynorsk, men det talet bør doblast. Og internt kan det sjå ut som UiT har ein lengre veg å gå før dei er i mål med språkjamstellinga.

(Lesarinnlegg, trykt i iTromsø 3.juli, Nordlys og Harstad Tidende)